Social Icons

niedziela, 27 listopada 2016

Ekonomia behawioralna

Ekonomia behawioralna - to dziedzina wiedzy z pogranicza ekonomii, psychologii i socjologii. Głównym przedmiotem jej badań jest badanie zachowań ludzi na rynku, które nie zawsze są w pełni racjonalne. Czyli dlaczego ludzie niekiedy podejmują działania dla nich niekorzystne, a wręcz stratne? Ekonomia behawioralna ma duże zastosowanie zarówno w biznesie, inwestowaniu, jak i w zwykłym codziennym życiu.



Teoria perspektywy

Teoria perspektywy - jest jedno z najważniejszych założeń ekonomii behawioralnej. Opisuje zachowania ludzi wobec ryzyka. Twórcami teorii byli amerykański ekonomista i psycholog Daniel Kahneman oraz amerykańsko-izraelski psycholog Amos Tversky. Za teorię perspektywy Kahneman otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii w 2002 r. (Tversky już nie żył). Wspólnie z Kahnemanem nagrodę Nobla dostał również Vernon Smith, również mający duży wkład w rozwój ekonomii behawioralnej i ekonomii eksperymentalnej.

Teoria perspektywy obala teorię oczekiwanej użyteczności, dominującej do niedawna w głównym nurcie ekonomii, zakładająca racjonalność człowieka wobec decyzji. Np. Jeśli wolisz jabłko od banana, to będziesz też woleć 10-procentową szansę wygrania jabłka od 10-procentowej szansy wygrania banana. Problem w tym, że człowiek nie jest w pełni racjonalną istotą, wpływ na jego decyzje mają także subiektywne odczucia, emocje, awersja do ryzyka, czy błędy poznawcze i logiczne. Podważenie tej teorii to nie lada wyczyn, w końcu jej autorami byli tacy geniusze jak ekonomista Oskar Morgenstern oraz matematyk John von Neumann.

Najważniejsze założenia teorii perspektywy:
  1. Efekt pewności - polegający na tym, że preferowane są te prognozy, które dają pewny zysk, nawet jeśli alternatywna prognoza daje wyższy zysk oczekiwany (ale niepewny).
  2. Efekt odbicia - polegający na tym, że inaczej traktowana jest prognoza strat niż prognoza zysków. W przypadku, gdy dostępne są jedynie prognozy przynoszące straty, uczestnicy badania poszukiwali ryzyka i wykazywali odwrotność efektu pewności.
  3. Efekt izolacji - polega na tym, że ludzie upraszczają skomplikowane problemy skupiając się zwykle na tym, co różni dane alternatywy, a nie na tym co je łączy. Konsekwencją tego efektu jest fakt, że sposób sformułowania problemu wpływa na wybierane sposoby jego rozwiązania. W efekcie może powstać niespójność preferencji.

Pozostałe wybrane kwestie poruszane w ekonomii behawioralnej

 Niechęć do straty -  tendencja do preferowania unikania strat nad zdobywanie zysków. Pociąga to za sobą nadmierną ostrtendencja do preferowania unikania strat nad zdobywanie zysków. Przykładowo gdy klient sieci telekomunikacyjnej zapłaci w jakimś miesiącu wyjątkowo wysoki rachunek, operator może przedstawić mu ofertę pakietową pozwalającą uniknąć takiego rachunku w przyszłości. W rzeczywistości nowa oferta może być dla klienta niekorzystna (jeśli wysoki rachunek był spowodowany czynnikami losowymi), ale dla uniknięcia potencjalnych przyszłych strat klient będzie nią zainteresowany. Niechęć do straty jednak nie zawsze jest całkowicie nieracjonalnym zachowaniem. Przykładowo gdy cały nasz majątek wynosi 1000 zł, zysk 1000 zł oznacza dla nas podwojenie tego majątku. Strata 1000 zł oznacza natomiast utratę wszystkiego, co mamy, w szczególności pozbawiając nas środków do życia. Dlatego uniknięcie tej straty może być znacznie ważniejsze niż potencjalne podwojenie naszego majątku.

Efekt status quo - ludzie epatują niechęcią do jakiejkolwiek zmiany istniejącego stanu rzeczy

Paradoks hazardzisty - błąd poznawczy i błąd logiczny polegający na traktowaniu niezależnych od siebie zdarzeń losowych jako zdarzeń zależnych.

Efekt posiadania - ludzie zazwyczaj cenią wyżej rzeczy, które już posiadają. Np. człowiek kupuje bilet na wyprzedany koncert zespołu muzycznego za 200 dolarów. Ponieważ bardzo lubi ten zespół mógłby zapłacić za niego nawet 500 $. Ale gdyby ktoś chciał odkupić od niego bilet, prawdopodobnie zażądałby jeszcze więcej np. 3000 $. Minimalna cena sprzedaży jest więc wyższa niż maksymalna cena zakupu. Efekt posiadania nie odnosi się do dóbr, które traktujemy jako środek wymiany, rzadziej występuje on również u ludzi biednych. Ponieważ żyją oni poniżej swojego punktu odniesienia są zawsze stratni. Kiedy otrzymują niewielką kwotę, traktują ją jako zmniejszenie straty, a nie zysk.

Efekt dyspozycji - dążenie do radości spowodowanej osiągniętym zyskiem oraz unikanie smutku i żalu spowodowanego stratą

Efekt utopionych kosztów - zjawisko polegające na tym, że ludzie maja skłonność do trzymania się wcześniej podjętych decyzji nawet w sytuacji, gdy okazały się one niekorzystne, jeśli tylko były związane z poniesieniem dużych kosztów lub ze znacznym wysiłkiem. Np. decydujemy się jechać do kina, w czasie śnieżycy, dlatego że wcześniej kupiliśmy bilet.

Niechęć do nierówności - ludzie są przeciwni powstawaniu nierówności, które są naturalne, jedni nadają się do pewnej pracy lepiej a inni gorzej

Recyprokacja -chęć obdarowania osób, które dały nam coś za darmo

Hipoteza cyklu życia - skłonność do oszczędzania człowieka zależy od jego wieku

Niespójność dynamiczna - ludzie podejmują czasem decyzje niespójne, to znaczy inne niż wcześniej, niezgodne z przyjętą polityką; czasami coś zmieniają, czasami ryzykują

Inwestowania z rozmachem - „jeśli już inwestować to z rozmachem” : czasami kiedy już decydujemy się na daną politykę to idziemy od razu na całość

Strach i zachłanność - ludzie boją się, że nie zarobią, a jednocześnie chcą zarobić jak najwięcej

Instynkty stadne - ludzie są bardziej skłonni robić lub myśleć rzeczy, które wszyscy robią, lub które wszyscy uznają za normalne i dobre

Zagadka sprawiedliwości płac - jaka wysokość wynagrodzeń jest „sprawiedliwa”, kiedy różni ludzie przykładają się do rozwoju przedsiębiorstwa w różnym stopniu?

Płaca proefektywnościowa - przekonanie, że jeśli pracownik otrzyma wyższe wynagrodzenie to zwiększy się jego efektywność pracy

Lepkość cen - ceny zmieniają się wolniej niż popyt i podaż
 
Limity arbitrażu - arbitraż oznacza zarabianie na różnicach cen

Zagadka dywidendy - dotyczy nieracjonalnego pożądania dywidend przez inwestorów pomimo tego, że są one 2 razy opodatkowane, najpierw w postaci zysku przedsiębiorstwa (np. podatek liniowy), a potem jeszcze w postaci podatku od dywidendy

Tłusty ogon - zjawisko, które polega na tym, że wartości graniczne są większe niż zakładamy. Przykładowo : zakładamy, że 80% przypadków będzie normalna, 10% bardzo zła oraz 10% bardzo dobra. A tymczasem okazuje się, że 60% przypadków jest normalna, 20% bardzo zła oraz 20% bardzo dobra.

Efekt kalendarza - ceny akcji firm rosną stosunkowo szybciej w styczniu niż w pozostałych miesiącach

Efekt końca tygodnia - ceny akcji firm spadają stosunkowo najbardziej pod koniec tygodnia

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz