Social Icons

niedziela, 6 sierpnia 2017

Demokracja bezpośrednia

Demokracja bezpośrednia - w odróżnieniu od demokracji przedstawicielskiej (pośredniej) jest systemem, w którym obywatele mają większy wpływ na to jaką politykę prowadzi się w danym państwie poprzez bezpośrednie podejmowanie decyzji na drodze takich rozwiązań jak referendum, inicjatywy ludowe, weto obywatelskie, plebiscyty itp. System ten w największym stopniu występuje w Szwajcarii oraz w pewnym stopniu w pobliskim Liechtensteinie. Pewne elementy DB występują także w Australii, niektórych stanach USA i Urugwaju

Model wzbudza wiele kontrowersji, ale przyjrzymy się jak funkcjonuje to w Szwajcarii. Podstawowe narzędzia demokracji bezpośredniej w tym kraju to:
  • Obligatoryjne referendum - dotyczy zmiany konstytucji przez parlament lub innej ważnej decyzji typu np. wstąpienie kraju do UE, taka zmiana musi być obowiązkowo zaakceptowana przez obywateli w ogólnokrajowym referendum
  • Referendum fakultatywne - nowe ustawy lub nowelizacja już istniejących, które zostały uchwalone przez parlament podlegają fakultatywnemu referendum, muszą być przyjęte lub odrzucone w drodze referendum, jeśli 50 tys. wyborców wyrazi taką wolę. Obywatele na zebranie 50 tys. podpisów mają maksymalnie 100 dni po ogłoszeniu nowej ustawy
  • Inicjatywa ludowa - obywatelom przysługuje prawo do przedstawienia własnego projektu ustawy, który jest następnie przedmiotem głosowania w referendum, jeśli pod inicjatywą zbierze się 100 tys. podpisów w ciągu 18 miesięcy 
Inicjatywy ludowe i referenda są organizowane nie tylko na poziomie krajowym (federalnym) ale również na poziomie kantonalnym i gminnym. Każdy kanton sam ustala zasady w jakim stopniu obywatele mają wpływ na lokalną politykę. We wszystkich kantonach za wyjątkiem Vaud istnieje również tzw. referendum finansowe, w który mieszkańcy mają wpływ na wysokość wydatków lokalnych samorządów. W Szwajcarii występuje także zasada podwójnej większości, a więc żeby dana inicjatywa ludowa czy referendum (na szczeblu krajowym) weszło w życie musi poprzeć ją większość kantonów i większość obywateli w referendum.

Kontrowersje i zarzuty wobec systemu demokracji bezpośredniej

Najczęstszymi zarzutami pod adresem DB są problem niekompetentnego wyborcy i koszty systemu. Co do pierwszego należy zrozumieć, że zdrowy system demokracji bezpośredniej ma swoje obostrzenia, jest tylko dodatkiem do demokracja parlamentarnej. I tak np. każdy przepis musi być zgodny z obowiązującą konstytucją i prawem międzynarodowym. Pod każdą inicjatywą obywatelską musi zebrać się odpowiednia liczba podpisów w odpowiednim czasie. I tak np. w Szwajcarii jedynie około 9% inicjatyw ludowych dochodzi do skutku. W dodatku częste referenda sprawiają, że obywatele sami zaczynają interesować się sprawami politycznymi w ich kraju, podnosi się więc wiedza w społeczeństwie, najważniejsze problemy podlegają nieustannym debatom w społeczeństwie.

Co do kosztów, można je ograniczyć dzięki nowoczesnym technologiom, jak internet czy poczta. DB pozwala utrzymywać większą dyscyplinę finansową co do wydatków rządowych jak i na jednostek samorządu terytorialnego oraz przenosi walki polityczne z ulicy w stronę referendum, co akurat pozwala ograniczyć koszty. W każdym razie mechanizmy demokracji bezpośredniej powinny być dostosowane do specyfiki danego kraju. Jej podstawową rolą jest zwiększenie społecznej kontroli nad rządem i kierunkami jego polityki. 

1 komentarz:

  1. Bardzo podobają mi się elementy DB. Może w końcu społeczeństwo swoje horyzonty myślowe i wiedze poszerzą dalej niż kartka na zakupy lub metr na metr wiedzy nt otoczenia w jakim funkcjonują.

    OdpowiedzUsuń